کارون، شریان امنیت غذایی کشور

رها عبداللهی؛ کرونا با همه تبعاتش نگرانی جدی نسبت به امنیت غذایی حتی در کشورهای پیشرفته را به وجود آورده. کشورها صادرات مواد غذایی استراتژیک خود را به دیگر کشورها کاهش داده یا حتی متوقف می کنند و این به خصوص بر امنیت غذایی کشورهای نیازمند واردات به شدت اثرگذار است. در چنین شرایطی کشورهای خودکفا کمترین ضرر را متحمل می شوند.

ایران به لحاظ ۴ فصل بودن جزو پنج کشور اول دنیا از منظر تنوع اقلیمی به شمار می رود؛ با این حال سالانه بیش از ۱۴ میلیارد دلار برای واردات مواد غذایی و نهاده دامی ارز از کشور خارج می شود. آن هم در شرایطی که کشور در درآمدهای نفتی و ورود ارز دچار مشکل است.

افزایش تولید و خودکفایی در تولید نیازهای کشور از راهبردهای انقلاب اسلامی و از بندهای مهم سیاست های کلی اقتصاد مقاومتی ست. اصلاحات ارضی دوره پهلوی دوم، کشاورزی ایران را زمین زد و تبدیل به کشوری وابسته شدیم. ولی پس از انقلاب سیاست خودکفایی تولیدات کشاورزی و دامی در دستور کار قرار گرفت و در برخی دوره ها توانستیم در محصولاتی مانند گندم به خودکفایی برسیم.

در سال ۷۵ مقام معظم رهبری در سفر به خوزستان طرحی را پیشنهاد دادند که طی آن دو میلیون هکتار از اراضی رها شده خوزستان احیا شده و به زیر کشت برود. خوزستان به عنوان پر آب ترین استان کشور، در گذشته مهد کشاورزی بود و غالب مردم این استان کشاورز بودند. اصلاحات ارضی پهلوی، جنگ تحمیلی، خشکسالی ها و برخی عوامل دیگر باعث از بین رفتن بسیاری از زمین های منطقه، بیکار شدن بسیاری از کشاورزها، مهاجرت به شهرها و پیدایش حاشیه نشینی و پیامدهای نامطلوب آن شد. پیشنهاد مقام معظم رهبری علاوه بر اینکه می توانست شغل از دست رفته هزاران نفر را برگرداند، می توانست منجر به تولید ۴ برابری محصولات کشاورزی کشور شود. این ایده در دولت اصلاحات به ۸۰۰ هزار هکتار تقلیل داده شد و در دولت احمدی تژاد به ۵۵۰ هزار هکتار! امروز پس از گذشت ۲۴ سال از ابلاغ طرح، کمتر از ۴۰۰ هزار هکتار از زمین های طرح، احیا شده و به بهره برداری رسیده.

چه چیزی تا به حال مانع اجرای طرح شده؟

طرح های کشاورزی علاوه بر وابستگی به عزم و اراده مسوولان، وابستگی حیاتی به تامین آب دارند. در خوزستان آب، خاک حاصلخیز و هوای مناسب کشتِ محصولات مختلف، در چهار فصل سال موجود است. نیروی انسانی نیز زیاد است. چیزی که طرح دو میلیون هکتاری را بعد از ۲۴ سال به ۴۰۰ هزار هکتار تقلیل داده، «عدم تخصیص آب کافی» ست. دلیل این امر در استان پر آب خوزستان نیز چیزی نیست جز انتقال آبهای خوزستان به فلات مرکزی کشور.

سال ها آب کارون را از سرچشمه کوهرنگ برای مصارف شرب، صنعتی (تولید آهن و فولاد) و کشاورزی (کشت برنج و محصولات گلخانه ای) به فلات مرکزی ایران منتقل کرند. باوجودی که طبق مصوبه شورای عالی آب، انتقال آب به جز برای مصارف شرب غیر قانونی ست. با افزایش اعتراضات مردم، علما و نمایندگان مجلس خوزستان و چهارمحال و بختیاری و کشیده شدن ماجرا به دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی، گفته شد تکمیل تونل بهشت آباد که با پشتیبانی شخص مرحوم هاشمی و اعطای مجوز غیر قانونی زیست محیطی از سوی عیسی کلانتری آغاز شده بود، متوقف شده. گرچه خبرهایی از تکمیل چراغ خاموش این تونل و تونل سوم کوهرنگ می آمد.

اما امروز خبر اعطای مجوز زیست محیطی ساخت سد کوهرنگ ۳ نگرانی ها نسبت به آینده آبی خوزستان را افزون کرده. کارون با سیلاب های سال ۹۸ جانی دوباره گرفته و تالاب های استان پر آب شده و کشاورزی و صیادی رونق دوباره پیدا کرده بود. اما با اجرایی شدن این پروژه ها نه تنها امیدی به تکمیل طرح کشاورزی مقام معظم رهبری نیست؛ که همین میزان فعلی کشت نیز به خطر خواهد افتاد و روزهای شورتر شدن آب آبادان و خرمشهر، نابودی نخلستان های شادگان و خرمشهر و آبادان… به زودی از راه خواهد رسید. بروز مجدد معضل ریزگردها و تبعات عجیب و غریبش برای استان هم با این منوال خیلی دور نیست.

برخی سطح بحث انتقال آب را در حد دعوای بین دو استان پایین می آورند. اما امروز داریم از امنیت کل کشور حرف می زنیم! حیات خوزستان، سلامت محیط زیست، ادامه کشاورزی، اشتغال، استمرار صنایع و روند طبیعی برداشت نفت … با کم آبی کارون به خطر جدی می افتد. هشدار اوج گرفتن نارضایتی مردم و سوءاستفاده بدخواهان کشور و مشکلات خاص امنیتی هم بماند. هیچ عقل سلیمی نمی پذیرد برای آبادی نقاط دیگر مکانی را نابود کرد. جلوی این کار پرهزینه، غیر قانونی، ضد محیط زیستی، بدون صرفه اقتصادی و یک کلام ظالمانه را امروز بگیریم.